Bent u niet getrouwd maar wel samen eigenaar van een huis, dan gelden andere regels dan bij scheiding van een huwelijk. De eigendomsakte en, als u die hebt, het samenlevingscontract bepalen samen wie wat heeft. Hieronder leest u wat dit betekent, met een vergelijkende tabel, een rekenvoorbeeld van een vergoedingsclaim en de regels rond overdrachtsbelasting.
Uw juridische uitgangspositie
Voor samenwoners draait alles om twee documenten: de eigendomsakte (Kadaster) en het samenlevingscontract (als u dat hebt). De eigendomsakte is leidend voor wie juridisch eigenaar is.
| Situatie | Eigendom | Hypotheekaansprakelijkheid | Positie bij uit elkaar gaan |
|---|---|---|---|
| Beide namen (akte + hypotheek) | Samen, volgens akte (vaak 50/50) | Beiden hoofdelijk aansprakelijk | Verdeling als bij gehuwden: uitkopen of verkopen |
| Eén naam (akte én hypotheek) | Volledig die ene partner | Alleen die partner | Ander heeft hooguit een vergoedingsclaim (bewijs nodig) |
| Eén naam akte, beiden betaald | Die ene partner | Hangt af van de hypotheek | Vergoedingsclaim mogelijk maar lastig, bewaar bewijs |
Verdeling bij uit elkaar gaan
Bij een huis op beide namen is de rekenwijze identiek aan die bij gehuwden: marktwaarde bepalen, overwaarde berekenen, verdelen volgens de eigendomsverhouding, en vervolgens uitkopen of samen verkopen. Reken het door met de uitkoopwaardecalculator. Het verschil zit in de juridische context, niet in de berekening.
Vergoedingsclaim: privégeld in de woning
Stak u privégeld in de woning van uw partner (of in de gezamenlijke woning), dan kan een vergoedingsclaim ontstaan. Net als bij gehuwden geldt de beleggingsleer: de vergoeding beweegt mee met de waardeontwikkeling. Bron: Burgerlijk Wetboek Boek 1, art. 1:87 (vergoedingsrecht, beleggingsleer), geraadpleegd juni 2026 Bij samenwoners is de claim juridisch lastiger en hangt sterk af van het bewijs en eventuele contractbepalingen.
Overdrachtsbelasting bij uitkopen
Voor ongehuwde samenwoners geldt bij verdeling van de gezamenlijke woning een vrijstelling van overdrachtsbelasting, mits u samenwoonde en de eigendomsverhouding bij de eerste gezamenlijke verkrijging tussen 40% en 60% lag. Valt uw situatie daarbuiten, dan kan wel overdrachtsbelasting verschuldigd zijn. Bron: Wet op belastingen van rechtsverkeer, art. 15 (vrijstellingen overdrachtsbelasting), geraadpleegd juni 2026 Dit is een belangrijk verschil met gehuwden, voor wie de vrijstelling ruimer geldt.
Het scenario zonder samenlevingscontract
Heeft u géén samenlevingscontract en staat de woning op één naam, dan is dat juridisch de meest kwetsbare situatie: de partner zonder eigendom is geen mede-eigenaar, ook al betaalde die jarenlang mee. Verzamel in dat geval bewijs:
- Bankafschriften die uw hypotheekbetalingen aantonen.
- Bewijs van bijdragen aan verbouwingen of onderhoud.
- Berichten waaruit een gezamenlijke intentie blijkt.
Een gespecialiseerd advocaat kan inschatten of een vergoedingsclaim haalbaar is. Voor de toekomst is de les: leg vooraf vast wat er bij beëindiging gebeurt. Lees de uitgebreide uitleg op uit elkaar met een koophuis zonder samenlevingscontract.
De hypotheek en de fiscaliteit
De bank kijkt naar wie aansprakelijk is voor de hypotheek, niet naar uw contract. Bij twee namen bent u beiden hoofdelijk aansprakelijk; bij één naam alleen die persoon. Fiscaal gelden voor samenwoners dezelfde regels rond de eigen woning als voor gehuwden, mits aan de voorwaarden wordt voldaan, inclusief de eigenwoningreserve. Samenwoners zijn onder voorwaarden ook fiscaal partner (samenlevingscontract + inschrijving op één adres, of een gezamenlijk kind, huis of pensioenregeling).
Praktische adviezen
- Lees uw samenlevingscontract opnieuw door, vaak blijkt het anders dan u dacht.
- Vraag vooraf een notariskostenraming op bij wijziging van de eigendom.
- Wacht niet met overleg met de bank, bij twee namen loopt de hoofdelijke aansprakelijkheid door.
- Leg alles schriftelijk vast, ook als u het samen goed regelt.